مجموعه مقالات صدری زاده / Sadrizadeh Papers

هر کس به فکر تغییر جهان است. اما هیچ کس به فکر تغییر خویش نیست. . . لئو تولستوی

ساخت بزرگترين سد دنيا در چين


ساخت بزرگترين سد دنيا در چين



لازم می داند به اطلاع بازديد کنندگان گرامی و علاقمند به اين موضوع برساند که مقاله جديدی که تحت عنوان نيروگاه های برق آبی و محيط زيست جهت ارايه به کنفرانس ملی نيروگاه های برق آبی تهيه گرديده در بهار سال ۱۳۸۲ به ياری خدا در اين وب لاگ نيز در دسترس خواهد بود.

سدها، بخشي براي آينده؟

دولتها سدها را دوست دارند.


نيمي از سدهاي بزرگ جهان
در چين قرار دارد.

گزارش از: اوكتاويا ولتون (2)
ترجمه: سيد فتح اله صدري زاده – عضو انجمن مهندسي زلزله ايران
تاريخ : مردادماه ۱۳۷۸
اصل مقاله در مجله پيام ابادگران مهروابان ۱۳۷۸
sadrizadeh@generalmechanic.com
"طراحي و احداث سدها چه با هدف توليد انرژي و يا آب مورد نياز بخش هاي كشاورزي، صنعت و مصارف شهري در سراسر دنيا ادامه دارد."


سد سازي يكي از قديمي ترين علوم مهندسي است و ريشه در تاريخ دارد. سد تري گورج(3) كه هم اكنون در كشور چين در حال احداث مي باشد يكي از مهمترين پروژه هاي سد سازي است. عمليات ساختماني اين سد در سال ۲۰۰۹ميلادي به پايان خواهد رسيد و نمادي از پيشرفت مهندسي عمران خواهد بود. بنا به گفته كارشناسان پرقدرت ترين نيروگاه هيدروالكتريكي(4) در ۲۰۰متري بالاي بستر رودخانه يانگ تسه(5) در اين پروژه احداث خواهد شد. طول درياچه پشت سد به ۵۹۲كيلومتر خواهد رسيد. ۲۶عدد توربين نيروگاه سد كه وزن هركدام حدودا" به ۴۰۰تن ميرسد در مجموع ۱۸۲۰۰مگاوات برق توليد خواهند كرد كه معادل انرژي خروجي ۱۸نيروگاه اتمي(6) است.
سد تري گورج هنوز هم مخالفان بسياري دارد. اكثر كارشناسان معتقدند هزينه ها و اثرات اجتماعي و زيست محيطي اين سد بسيار زياد است. حدود ۲۸۰۰۰هكتار از زمينهاي زراعي بالا دست اين سد به زير آب خواهد رفت و ۱۳۰۰۰۰۰نفر از ساكنان فعلي منطقه بايستي به محل ديگري منتقل شوند.

يانگ تسه در چين

افزايش موج مخالفت با احداث سد باعث مي شود كه پيمانكاران قبل از شروع به كار در چنين پروژه بزرگي قدري تامل نمايند. به هر حال مشكل كمبود آب در حال افزايش است و طرحهاي تامين آب از اساسي ترين كارهاي اواخر هزاره دوم است و مشكلات سد سازي در اين ميان در خور توجه است.


در حال حاضر ۸۰۰هزار سد در جهان وجود دارد كه از اين تعداد ۴۰هزار تاي آنها در گروه سدهاي بزرگ قرار دارند. نيمي از سدهاي بزرگ جهان، يعني حدود ۲۰هزار تاي آنها، به صورت غير قابل تصوري به تنهايي در كشور چين قرار دارند.بسياري از كارشناسان عقيده دارند كه بايستي از سد سازي جلوگيري كرد. حتي برخي معتقدند كه تعداد سدهاي موجود بايد كاهش يابد. اين عده معتقدند كه انرژي مورد نياز را مي توان در مقياس كوچكتر از طريق انرژي خورشيدي، نيروي باد، امواج و غيره نيز توليد كرد. براي تامين آب نيز مي توان از رودخانه هاي جاري استفاده كرد بدون آنكه نياز به مسدود كردن جريان آب رودخانه باشد.


دولتها سدها را دوست دارند. مخالفان سد سازي مي گويند بخاطر جذب ارز خارجي و ايجاد اشتغال در كوتاه مدت دولتها به سد سازي روي مي آورند. طرحهاي سد سازي كه اخيرا" در كشورهاي آفريقايي پيشنهاد شده اند و يا در حال اجرا مي باشند مورد انتقاد قرار گرفته اند. از جمله مي توان به سد زامبزي(7) در زامبيا و سد كوماتي(8) در سوازيلند(9) اشاره كرد. اين گروه فشار خواستار تخريب سدهاي زيادي شده اند كه سد گلن كانيون(10) در آريزونا تنها يكي از آنها است. آنها خواستار بازگشت جريان رودخانه كلورادو به حالت طبيعي خود هستند.

سد گراند کولی در آمريکا

در آينده پروژه هاي سد سازي امكان دارد با محدوديتهايي مواجه شوند. در سال گذشته يك كميسيون مستقل كه از طرف اتحاديه جهاني بقاء و بانك جهاني حمايت مي شود و در احداث بسياري از سدها مشاركت داشته اند تشكيل شد. هدف آنان اين است كه در جدال بين طرفداران محيط زيست و سازندگان سدها راحل حلي بيابند. به گفته آقاي آشيم استينر(11)، معاونت كميسيون، پيشنهاد شده كه تمامي دلايل و درخواستهاي هر دو طرف مورد بررسي و ارزيابي قرار گيرند و معياري براي پروژه هاي سد سازي در آينده مشخص شود. اين كميسيون قرار است يافته هاي خود را در سال ۲۰۰۰منتشر نمايد.
شركت بزرگ ABB سوئيس - كه بزرگترين شركت پيمانكاري جهان است - درگير ساخت تعدادي از پروژه هاي سد سازي بوده است در گزارش سال ۹۹– ۱۹۹۸خود به لزوم تشكيل كميسيون جهاني تاكيد مي كند.
در آينده ممكن است ادامه كار سد سازي تحت تاثير نتايج كميسيون قرار گيرد. هدف نهايي اين است كه پروژه هاي سد سازي و اثرات زيست محيطي آنها مورد ارزيابي قرار گيرند و خط مشي ها و استانداردها با ضوابط حفظ محيط زيست هماهنگ شوند. نتايج بررسيهاي انجام شده در كشورهاي كامبوج، كانادا، لائوس و تايلند نشان مي دهد كه سد سازي تاثير قابل توجهي در ماهيگيري داشته است. احداث سد باعث جلوگيري از مهاجرت ماهي ها به مكان تخم ريزي مي شود.
طرفداران سدهاي بزرگ – كه جهت تامين انرژي، آبياري و كنترل سيل ساخته مي شوند – معتقدند كه سدهاي بزرگ با محيط زيست سازگار هستند. انرژي توليد شده در اينگونه سدها تجديد پذير است و به سوختهاي فسيلي وابسته نيست. آنان همچنين معتقدند آب نيروي بسيار زيادي دارد. حدود ۹۰درصد انرژي جنبشي(12) آب قابل تبديل به نيروي برق است. از طرف ديگر توليد انرژي با استفاده از باد، نور خورشيد و نيروي امواج در حال حاضر بسيار پر هزينه است.
برآورد اثرات زيست محيطي سدها در حال افزايش است و تخمين مقدار عددي آن كار ساده اي نيست. در اين مورد روشهايي مورد استفاده قرار مي گيرند: يكي از روشهاي سنجش بازده سد، نسبت انرژي توليد شده به مساحت زير آب رفته (درياچه پشت سد) مي باشد. سد آرون-3(13) در كشور نپال با ۹۰۰۰كيلووات در هر هكتار بالاترين رتبه را دارد. نسبت مذكور در سد تري گورج چين قرار است به ۱۶۵كيلووات در هكتار برسد. پايين ترين نسبت مربوط به سد آكسومبو – ولتا(14) در كشور غنا مي باشد. در اين سد بازده از يك كيلووات در هكتار كمتر است و در مجموع ۸۵۰هزار هكتار از زمينهاي بالا دست سد به زير آب رفته است. نسبت مذكور در مورد سد كارون-3 برابر ۴۳۵كيلووات در هر هكتار و براي سد مخزني كرخه در ايران برابر 24 كيلووات در هر هكتار مي باشد (مترجم).روش ديگر اين است كه ميزان جمعيتي كه بايد جابجا شوند با انرژي توليد شده مقايسه شود. از اين نظر نيز سد آرون-3 نپال در مقام اول است و به ازاي هر مگاوات برق توليدي تنها ۲نفر جابجايي گزارش شده است.

مقدار جابجايي در سد تري گورج برابر ۷۱نفر و براي سد آكسومبو – ولتا در غنا مقدار جابجايي عدد قابل توجه ۹۶نفر براي هر مگاوات مي باشد.مقررات بين المللي هنگام عطاي اعتبارات پروژه هاي سد سازي و نيرو مورد توجه قرار مي گيرد. در سال ۱۹۹۷پس از انتقاد بزرگي كه به نيروگاه ۴۰۰مگاواتي در شيلي شد، به خاطر بدهي ۱۵۰ميليون دلاري از طرف بانك جهاني تهديد به مصادره گرديد. دولت شيلي بدهي خود را پرداخت كرد و از منبع ديگري جهت تكميل پروژه وام گرفت. منبع اخير براي حفظ محيط زيست تضمين كمتري مي خواست و نرخ بهره وام نيز كمتر بود.
شركت ABB با دفاع از نقش خود در ساخت سد و تجربه اخير در شيلي، در گزارش زيست محيطي خود مي نويسد: اگر شركتي مانند ABB نبذيرد كه در پروژه اي به خاطر اثرات نامطلوب اجتماعي و زيست محيطي شركت كند باعث نمي شود كه آن پروژه تعطيل شود، به عكس امكان دارد سبب شود كه پروژه از طرف گروههايي حمايت شود كه به مسائل زيست محيطي اهميت كمتري مي دهند.
با وجود تمامي مسائل گفته شده سدها همچنان احداث مي شوند. شركت ايمپرجيلو(15) در تعدادي از اين پروژه ها مشاركت داشته است كه يكي از آنها سد الوحده در مراكش است. ساختمان اين سد كه در سال ۱۹۹۷افتتاح شد پس از سد آسوان در كشور مصر دومين سد بزرگ آفريقا مي باشد. اين سدسالانه۱۰ ميلياردکيلووات ساعت برق توليد مي كند و ۶۰۰ميليون مترمكعب آب را به جنوب مراكش كه بشدت به آب نياز دارد انتقال مي دهد.
در منطقه ديگري در آمريكاي لاتين سد ياكرتا(16) روي رودخانه پارانا(17) واقع در مرز بين پاراگوئه و آرژانتين ساخته مي شود. اسناد مناقصه اين پروژه اخيرا" منتشر شده است. اندازه ها و ساختار آن شگفت انگيز است. طول آن ۶۴كيلومتر و مساحت درياچه پشت سد ۱۶۰هزار هكتار است. در رودخانه پارانا ۲۰۰گونه مختلف ماهي زندگي مي كنند. به همين دليل دو دريچه ويژه جهت مهاجرت ماهي ها پيش بيني شده است. اين دريچه ها به گونه اي ساخته شده است كه امكان بازگشت ماهي ها را به بالا دست فراهم مي كند.
سد ارتان(18) در دره اي تنگ به روي رودخانه يالونگ در منطقه سي چوان چين احداث شده است. ظرفيت نيروگاه سد ۳۲۰۰۰مگاوات انرژي و ارتفاع سد ۲۴۰متر مي باشد و يكي از 3 سد بزرگ قوسي جهان است. يكي از مشكلات حين اجراي پروژه حفاري در سنگ بود. پيمانكاران سد به صورت گروه مشترك(19) شامل شركتهاي ايمپرجيلو ايتاليا و دومز(20) فرانسه بودند. آنان در حين كار متوجه كيفيت پايين سنگ زير پي شدند. بنابر اين حفاري و حمل و نقل مضاعف و افزايش مدت زمان اجراي پروژه را در پي داشت. اكنون ساخت اين سد به پايان رسيده و به علت قرار گرفتن در يك مكان مناسب منظره اي بسيار دراماتيك ايجاد نموده است. برآورد انجام شده در دو سال پيش نشان مي دهد كه ارزش انرژي توليد شده توسط نيروگاه سد در هر روز بالغ بر 3 ميليون دلار است.
سد سازي امكان دارد در آينده شكلهاي مختلفي به خود بگيرد. امكان دارد توسعه و تكميل سدهاي موجود نسبت به سدهاي كاملا" جديد در اولويت قرار گيرد، مانند آنچه در سد اگنور(21) در پرو انجام شد. پيمانكاراني مانند ABB نيز اعلام مي دارند كه اين كار نوعي نيروگاه سازگار با محيط زيست است.
هم اكنون نيروگاه ۱۲۴۰مگاواتي سالتو كاكسياي(22) در كشور برزيل در حال ساخت است. اين پروژه به گونه اي طراحي شده است كه با قوانين زيست محيطي كشور كه در سال 1988 تدوين شده مطابقت دارد. در كشوري كه ۹۰درصد توليد برق توسط آب انجام مي شود پايبندي به قوانين دست و پا گير روي روش اجرا موثر است.
هدف اصلي به حداقل رساندن اثرات زيست محيطي و كاهش جابجايي ساكنين منطقه است. در اين راستا تدابيري از طرف پيمانكاران اتخاذ شده تا اثرات نامطلوب كاهش يابد.
طول درياچه پشت سد مذكور ۲۰۰كيلومتر و متوسط عرض آن ۷۰۰متر خواهد بود. بنابر اين نسبت زيست محيطي انرژي توليد شده ۸۸كيلووات در هر هكتار مي باشد. دريچه هاي تخليه تحتاني به گونه اي طراحي و اجرا مي شود كه عبور تمامي رسوبات پشت سد را تضمين نمايد.
امروزه تكنولوژي ساخت سدها پيشرفت قابل توجهي نموده است ولي با وجود مخالفتهايي كه با دولتها و پيمانكاران در اين بخش از مهندسي عمران مي شود نمي توان پيش بيني كرد كه سد سازي تا چه زماني يك گزينه پايدار باقي خواهد ماند.


كار روي پشت بندهاي(23) سد مولشي(24)
موضوع فقط ساختن نيست. شركت انگليسي كاورنر(25) هم اكنون در حال نو سازي يك سد در ايالت ماهاراشترا در كشور هند مي باشد. اين سد كه در دهه ۱۹۲۰با آجر و ملات آهك ساخته شده مولشي نام دارد و در ۴۵كيلومتري غرب پونا واقع شده است. هنوز هم اين سد در وضعيت خوبي قرار دارد. اين سد جهت تحمل نيروهاي زلزله طراحي نشده بود، بنابر اين لازم بود ميزان پايداري سد در برابر زلزله هاي محتمل مورد ارزيابي قرار گيرد. در همين راستا تصميم گرفته شد كه پشت بندهاي سد تقويت گردند. بدليل افزايش دبي جريان ورودي از زمان ساخت تا كنون، ساخت دريچه هاي تخليه جديد نيز ضروري به نظر مي رسيد.
پشت بندها نه تنها مقاومت سد را افزايش مي دهند بلكه قابليت درياچه پشت سد را نيز بالا مي برد. حدود ۳۶پشت بند در ابعاد ۲۰متر در ۱۵متر بايستي ساخته شوند. جهت اجراي پشت بندها بطور متوسط ۳متر حفاري لازم بوده است. اجراي عمليات روي محل اتصال پشت بندها و بدنه سد فقط زماني ميسر است كه سطح آب پشت سد از حدود معيني پايين تر باشد. اين مسئله باعث شده است كه در اولين سال شروع طرح نوسازي 2 ماه زمان از دست برود.

در خاتمه لازم مي داند از آقاي عليرضا شمسا كه در ترجمه و ويرايش اين متن همكاري نموده اند صميمانه قدرداني بعمل آورد.
منبع: International Construction – May 1999


+   سید فتح الله صدری زاده ; ۳:٢٢ ‎ب.ظ ; یکشنبه ۳ آذر ۱۳۸۱
    نظر شما ()  
 

design by macromediax ; Powered by PersianBlog.ir